Fyrir tveimur árum tóku nokkrir íslenskir ljósmyndarar sig saman og stofnuðu félag íslenskra samtímaljósmyndara. Félagið FÍSL skilgreinir sig sem hagsmuna- og fagfélag, en markmið þess er m.a. að stuðla að „aukinni virðingu og skilningi á ljósmyndamiðlinum“. Nokkrir þeirra ljósmyndara sem tóku þátt í stofnun FÍSL eiga verk á sýningunni Spegilsýnir sem nú stendur yfir í Listasafni Reykjanesbæjar. Þetta eru þau Bára Kristinsdóttir, Einar Falur Ingólfsson, Katrín Elvarsdóttir, Spessi, Þórdís Erla Ágústsdóttir og Jónatan Grétarsson. Sýningin er þó ekki á vegum félagsins, heldur safnsins og sýningarstjórans, Aðalsteins Ingólfssonar. Markmið hans með uppsetningu sýningarinnar er að skoða ljósmyndir íslenskra samtímaljósmyndara í ljósi kenninga Johns Szarkowski sem var í mörg ár yfirmaður ljósmyndadeildar Nútímalistasafns New York borgar. Szarkowski setti fram þá kenningu í lok áttunda áratugarins að ljósmyndir bandarískra ljósmyndara mætti skoða ýmist sem spegilmyndir eða gluggamyndir en munurinn segir Aðalsteinn að liggi í rómantískri nálgun annars vegar og raunsærri hins vegar. 

               Titilinn Spegilsýnir er vísbending um að Aðalsteinn sé þeirrar skoðunar að íslenskir  ljósmyndarar hallist meira í átt til rómantíkur en raunsæis. Þó má segja að ákveðið raunsæi ráði ríkjum á sýningunni í Reykjanesbæ. Raunsæir eiginleikar ljósmyndarinnar hafa haldið á lofti því orðspori að ljósmyndir séu sannar ef ekki beinlínis sönnunargagn, en þessi eiginleiki getur jafnframt fengið okkur til að gleyma að jafnvel raunsæjustu ljósmyndir eru ekki hlutlausar í þeim skilningi að þær hafa bæði ramma og sjónarhorn. Við getum því sagt að Spegilsýnir vísi til  sameiginlegrar vitundar ljósmyndaranna um valið, hvort sem það er val á myndefni, sjónarhorni, lýsingu eða afstöðu.   

               Jónatan Grétarsson og Bára Kristinsdóttir sýna bæði portrettmyndir af einstaklingum með dramatískum undirtón sem áherslan á dökka skugga og svarta liti óhjákvæmilega ljær þeim. Ljósmyndir Spessa eru einnig portrett, en af öðrum toga, þar sem þeim er ekki ætlað að draga fram persónuleika heldur lýsa hópi einstaklinga og sambandi þeirra við ákveðið áhugamál án þess þó að tilraun sé gerð til að sýna áhugamálið. Myndröðin heitir Íslenskir kúrekar og sýnir karla og konur sem öll eru klædd í gallabuxur og rauðköflótta skyrtu með tóbaksklút um hálsinn og kúrekahatt, en þessi einkennisbúningur sviptir þau í sjálfu sér persónueinkennum sínum. Spessi er fyrir löngu orðinn þekktur fyrir ljósmyndir þar sem hann tekur fólk og stillir  upp eins og hlut eða fyrirbæri. Hann beinir síðan myndvélinni beint að viðfangsefninu, en við það myndast spenna milli ljósmyndara og fyrirsætu, nánast eins og í hönd fari einvígi, og nálægð ljósmyndarans verður áþreifanleg. Spessa hefur oft tekist vel upp með þessa aðferð og betur en hér, en ákveðið máttleysi myndanna skrifast hugsanlega á truflandi bakgrunn gulleitra flísa og hvítrar veggklæðningar, sem tilheyrir án efa einhverri félagsmiðstöðinni.

               Myndefni Einars Fals Ingólfssonar á sýningunni er ekki óskylt Spessa, en hann nálgast viðfangsefnið á gerólíkan hátt. Í fjórum stórum ljósmyndum af nafngreindum Safnvörðum leggur Einar Falur sig fram um að sýna þá innan um munina sem þeim er ætlað að safna og verja og því má segja að hann noti starfsumhverfi þeirra sem leikmynd. Ljósmyndir Einars Fals bera engu að síður sterk einkenni ákveðinnar tegundar blaðaljósmynda sem gjarnan birtast með viðtölum við fulltrúa ákveðinna samfélagshópa, í þessu tilfelli starfstéttar. Nú skal ekkert fullyrt hvort þessar ljósmyndir hafi upphaflega verið teknar í slíku samhengi, en þær hafa vissulega til að bera ákveðna eiginleika skráningar og búa þar af leiðandi yfir upplýsinga- og heimildagildi umfram aðrar ljósmyndir á sýningunni.

                Þórdís Erla Ágútsdóttir sýnir einnig uppstillingar af fólki í Sögum úr Reykjavík sem tilheyra myndröðinni Heima hjá Íslendingum. Ljósmyndir hennar eru engu að síður ólíkar myndum hinna að því leyti að fyrirsætur hennar virðast ómeðvitaðar um nærveru ljósmyndarans. Það er þó ekki vegna þess að þeim hafi verið komið á óvart heldur er þeim stillt þannig upp að þær eiga ýmist í samskiptum hver við aðra eða horfa inn á við, inn í sjálfar sig, en aldrei beint í linsuna. Sterk myndbygging í anda gamalla málverka og afstaða hluta innbyrðis á enn frekari þátt í að skapa ákveðna fjarlægð. Þórdís leggur með þessu áherslu á sjálfstæði hins frysta augnabliks og innbyggð lögmál myndinnar frekar en ætlunin sé að úthýsa áhorfandanum. Venjuleg heimili fá á sig skáldlegan og allt að því upphafinn blæ og hversdagurinn breytist í dularfulla ráðgátu sem áhorfandanum er í sjálfsvald sett hvernig hann ræður. 

               Það er viss samhljómur í ljósmyndum Þórdísar og vídeóverkum Jeannette Castioni á sýningunni How alike do we have to be, to be similiar, í galleríi Suðsuðvestur í sama bæjarfélagi þótt verkin séu í raun gjörólík. Áhorfandinn nær aldrei beinu augnsambandi við fyrirsæturnar á ljósmyndum Þórdísar en honum er einnig haldið í ákveðinni fjarlægð frá þeim atburðum sem hann er vitni að í vídéoverkum Jeannette. Þau eru reyndar hvorki skáldleg né dularfull heldur fjalla um brennandi málefni á tímum fólksflutninga og fjölþjóðlegra samfélaga, þar sem hlutverk tungumálsins í samskiptum fólks og núningur milli ólíkra menningarheima leikur stórt hlutverk. Hér er einnig farið inn á heimili, að þessu sinni á Ítalíu þar sem listamaðurinn hefur fangað annars vegar samræður ítalskrar fjölskyldu á Sikiley og hins vegar brot úr samskiptum ítalskrar ekkju á eftirlaunaldri og afrísks farandverkamanns. Hér er ekki um sviðsetningar að ræða eins og á ljósmyndasýningunni, en engu að síður upplifir áhorfandinn sig utan sviðs. Fyrra verkið er ekki aðeins myndvarp heldur einnig hljóðinnsetning þar sem heyrnartól hafa verið hengd upp víðsvegar í rýminu.  Hvert heyrnartól svarar til ákveðins einstaklings fjölskyldunnar en í því má hlusta á íslenska þýðingu á orðum viðkomandi í samræðunni. Þar sem setningar eru teknar úr samhengi og ekki gott að átta sig á  hver segir hvað er engin leið að fá heildarmynd af því sem fjölskyldunni fer á milli. Seinna myndbandinu fylgir texti þar sem samtal ekkju  og farandverkamans yfir óskilgreint tímabil er ekki þýtt beint heldur endursagt á ensku. Í báðum myndböndunum er tungumálið og túlkun þess með þeim hætti að afhjupa aldrei alveg samræðuna og því upplifir áhorfandinn sig sem utangarðs.

               Jeannette Castioni tekst hér á einkar áhugaverðan hátt við hlutverk tungumálsins í samskiptum fólks og túlkun þess í gegnum annað mál. Á sama tíma fjalla verkin um það að vera útlendingur sem upplifir sig á skjön við samfélagið og reynir að aðlagast því með misjöfnum árangari. Jeannette er sjálf ítölsk og búsett hér á landi og því hægt að segja að hún fjalli hér um persónulega reynslu um leið og hún flytur heimalandið inn í gallerí Suðsuðvestur og þvingar þannig áhorfandann til að setja sig í eigin spor og annarra innflytjenda með því að gera hann að útlendingi í eigin landi. Þannig vekur hún hann til umhugsunar um hliðar eigin samfélags sem oft og tíðum eru ósýnilegar.  

                                                           Margrét Elísabet Ólafsdóttir