Það er ekki alltaf gott að átta sig á því í stóru sögulegu samhengi hvað er nýtt og í hve langan tíma eitthvað telst til nýjunga. Ástæðan fyrir þessu gæti verið misræmi á milli þess sem gerist í náttúrunni án þess að maðurinn hafi þar nokkra stjórn á og hins sem gerist í tæknilegum heimi nútímamannsins þar sem hver nýjungin rekur aðra. Þannig getur eitthvað sem telst yfirvofandi á mælikvarða jarðfræðinga mælst í árum ef ekki áratugum á meðan tækninýjung dagsins í dag eru gömul frétt á morgun. Kannski er það misræmið á milli hins náttúrulega tíma sem mótar jörðina og hins tæknilega tíma sem gerir það að verkum að við eigum erfitt með að samþykkja ákveðna hluti í tengslum við nýja tækni á meðan við virðumst fær um aðlagast öðru nokkuð áreynslulaust.

              Það er gjarnan sagt um okkur Íslendinga að við séum móttækileg fyrir tækninýjungum og fljót að tileinka okkur þær. Þegar nánar er að gáð kemur í ljós að þótt við séum tilbúin til að eignast nýjar græjur erum við ekki endilega eins áhugasöm þegar kemur að því að ræða eiginleika þeirra og merkingu fyrir upplifun okkar, stöðu og skynjun á heiminum. Þannig erum við tilbúin til að kaupa sjónvarpstæki og eyða kvöldunum í að horfa á þætti sem eru hverjir öðrum líkir, en ef sama tækni og miðlar henni tengdir eru notuð til að gera listaverk sem fá okkur til að hugsa frekar en gleyma reka menn upp óp og spyrja hvort ætlunin sé að hafa þá að fífli.

              Ástæðan fyrir því að þetta er viðrað hér er sú að um síðustu helgi var vídeólistahátíðin 700 IS Hreindýraland sett á Egilsstöðum í fimmta sinn. Hátíðin stendur yfir í heila viku eða  fram á laugardaginn 27. mars og því nægur tími ennþá fyrir áhugasama að bregða sér austur og kynna sér dagskránna. Aðalsýningarstaður hátíðarinnar er í gamla Sláturhúsinu í miðbæ Egilsstaða sem nú gegnir hlutverki menningarmiðstöðvar. Sláturhúsið hentar ágætlega til að hýsa hátíð af þessu  tagi vegna þess hve óformlegt það er. Þar er einnig auðvelt að koma fyrir nokkrum myndvörpum og nýta veggi til að varpa á þá, en myndvarpar hafa að miklu leyti tekið við af skjám þegar kemur að sýningu vídeóverka. Notkun þeirra gefur enda möguleika á að sýna myndir á mun stærra fleti en býðst á venjulegum sjónvarpskjám og án þess ramma sem venjulega umlykur slíka skjái.  Engu að síður byggir vídeólist að miklu leyti á sömu tækni og sjónvarpið, en alþjóðleg saga hennar er um það bil jafn gömul sögu íslenska Ríkissjónvarpsins. Heiðursgestur 700 IS í ár er Steina, en hún hefur verið virkur þátttakandi í að móta þessa sögu frá upphafi hennar í Bandaríkjunum og um leið þátttakandi í að móta listrænt tungumál miðilsins sem hún hefur náð meistaralegum tökum á. Fjörtíu ár eru ekki langur tími í jarðsögunni og kannski ekki svo langur tími í listum heldur ef vel er að gáð, en nokkuð langur tími í ævi eins listamanns eða heil starfsævi. Í samanburði við feril Steinu getum við fullyrt að vídeólistin hafi verið mun lengur að ná fótfestu hér á landi en í Bandaríkjunum þar sem hún hóf sinn ferill. Fyrir þessu geta legið ýmsar ástæður en þessi mismunur birtist meðal annars í því að hér var á landi hefur miðlinum ekki verið gefinn neinn sérstakur gaumur og ekki til staðar nein sérstök vídeólisathátíð fyrr vídeólistakonan Kristín Scheving tók sig til og setti á stofn eina slíka árið 2005. 

              Nú fimm árum síðar hefur 700 IS fest sig í sessi sem alþjóðleg hátíð í nánu samstarfi við þrjár sambærilegar evrópskar hátíðir í Bretlandi, Portúgal og Ungverjalandi sem saman ganga undir heitinu Alternative Routes. Hver þessara hátíða hefur ákveðnar áherslur en saman veita þær verðlaun á hverjum stað auk þess sem hluti verka frá hverri hátíð ferðast á allar hinar hátíðarnar.  Að þessu sinni eru sýnd 75 verk á Egilsstaðahátíðinni en þau voru valin úr rúmlega 600 innsendum verkum sem bárust víðsvegar að úr heiminum. Það er ekki hlaupið að því að fjalla um 75 verk í einu vetfangi, en hátíðinni 700 IS verður líklega best lýst með breiddinni sem þar er að finna. Kristín Scheving hefur meðvitað tekið þá afstöðu að einskorða sig ekki við ákveðin þemu hvorki í efnistökum né aðferð heldur veita Íslendingum innsýn í þann fjölbreytileika sem vídeóið býr yfir. Þó má segja að verkin eigi það sameiginlegt að vera stutt í samanburði við hefðbundna lengd á kvikmynd eða sjónvarpsþætti eða á bilinu ein til fimmtán mínútur. Fjölbreytileikinn birtist í ólíkum efnistökum og nálgun, þar sem sum verkanna byggja á hliðrænni tækni, sum eru stafræn, sum teiknimyndir, önnur hreyfimyndir og þannig mætti áfram telja. Þarna er að finna pólítísk ádeiluverk sem hafa ýmist gamansaman eða alvarlegan undirtón á meðan önnur treysta á  ljóðrænar stemmningar. Sum byggja á hröðum klippingum, önnur eru allt að því kyrrstæð, en flest eiga sameiginlegt að huga að samruma hljóðs og myndar.  Þarna eru verk sem fjalla um sjálfið, innflytjendamál, stjórnmál, einstaklinginn, jafnrétti, náttúruna, minnið og jafnvel málverkið. En það er ekki aðeins fjölbreytnin sem kemur á óvart heldur einnig gæði verkanna sem byggir ekki endilega á því að þau séu öll tæknilega flókin og sýni færni á því sviði heldur eru einnig um að ræða vel heppnaðar útfærslur á einföldum hugmyndum. Dæmi um slíkt verk er Salem Light eftir Söru Björnsdóttur en það verk hlaut verðlaun Alternative Routes og kemur til með að ferðast á hinar hátíðirnar þrjár á næstu mánuðum. Verkið  byggir einfaldlega á tökum af sígrettureyk sem birtist okkur í ljóðrænum bláma á svörtum bakgrunni. Verkinu er því ekki ætlað að gagnrýna reykingar á neinn hátt heldur er reykurinn hafinn upp í hreina og tæra fegurð og tengdur  upplifun á náttúrulegu fyrirbæri sem eru norðurljósin. Það var því viðeigandi að koma verkinu fyrir í myrkvuðu rými Sláturhússins þar sem því er varpað á tjald sem hangir neðan úr bitum í loftinu og þar sem skortur á upphitun magnar upp tenginguna við norðurljósin og náttúruna.

              Annað verðlaunaverk sýningarinnar, það verk sem hlaut aðalverðlaun hátíðarinnar ár, er hið fimm mínútna langa LoopLoop eða LykkjaLykka eftir Peter Bergeron frá Kanada. Verkið byggist á hálfrar mínútna langri myndræmu sem listamaðurinn tók út um glugga á lest á ferðalagi sínu um Víetnam. Bergeron hefur legið yfir þessari hálfu mínútu, skipt henni niður í ramma, tekið suma út, endurunnið aðra og enduruppraðað. Með því að vinna aðeins með örstutt myndbrot er hægt að skoða hvern ramma fyrir sig og endursýna sum atriðin aftur og aftur, stundum hægt, stundum hratt. Með því að teygja efnið og toga með þessum hætti má ná fram smáatriðum sem augað gat ekki greint á hraðferð lestarinnar og minnið ekki munað. Verkið fjallar því um tíma, minni, það hvað við munum og hvernig við förum að því að muna. 

              Þriðju verðlaunin sem hátíðin veitir eru sérstaklega ætluð íslensku verki og komu að þessu sinni í hlutu Áslaugar Einarsdóttur. Áslaug er nemandi í sjónrænni mannfræði og nýtir sér vídeóið í verkinu Lóla til að setja fram eigin túlkun á kenningum Naomi Wolf um fegurðarmýtuna og ofbeldið sem fegrunaraðgerðir fela í sér gagnvart konum. Þessi þrjú ólíku verk sem hlutu viðurkenningu á hátíðinni voru öll vel þeim að verðlaunum komin, en þau gefa jafnframt örlitla innsýn í breiddina sem áður var minnst á og þann opna hug sem einkennir hátíðina. 700 IS Hreindýraland veitir í rauninni  einstakt tækifæri til að fá innsýn í alþjóðlega strauma og stefnur í vídeólist án þess að þurfa að bregða sér til útlanda. Vídeólistin er listgrein sem er svo sannarlega komin til að vera og kannski orðinn sjálfsagður hlutur af íslenskri menningar- og listaflóru án þess að við höfum beinlínis tekið eftir því eða velt því sérstaklega fyrir okkur hvað þarna er ferðinni ef eitthvað er að marka óvenjulega mörg verk eftir íslenska listamenn á hátíðinni. 700 IS veitir því ekki aðeins kærkomið tækifæri til hugsa um þá vannýttu  möguleika sem felast í miðlum sem við höfum fyrir augunum á hverjum degi heldur einnig tækifæri til að draga fram og gera sýnilegt það sem er að gerast í listalífi okkar og setja það í alþjóðlegt samhengi á heimavelli.

                                                           Margrét Elísabet Ólafsdóttir