Heim til míns hjarta eftir Oddnýju Eir Ævarsdóttur  

Bókin Heim til míns hjarta er ilmskýrsla um árstíð á hæli. Sögumaðurinn mætir á heilsuhæli með leifarnar af uppgefnu hjarta sínu í brúnum bréfpoka. Hún hefur ekki kunnað að fínstilla hjartað og er útbrunnin. Helst er hún á því að lífsverkefni hennar, leitin að skilningi á ástinni, hafi tekið svona á hana. Meðferðarferlið á heilsuhælinu verður umgjörð um langt ferðalag inn á við, en leiðin liggur um ýmsa óvænta stigu, þar á meðal suðræna töfraskóga. Yfirbragðið er í senn fræðilegt, rannsakandi, og ævintýralegt. Þetta er fantasískt, alkemískt lækningaferli þar sem hérar, seppar, uglur og nef sjá um hreinsun hugans og eimun hjartans.

Höfundur þessa sálgreiningarævintýris er heimspekingurinn Oddný Eir Ævarsdóttir. Í fyrri bók sinni, Opnun kryppunnar, sem kom út árið 2004, notaði hún skáldskapinn til að vega á móti þunga akademísku fræðanna og krauf eigin tilveru með karnivalískum tækjum viðsnúnings og afhelgunar. Í Heim til míns hjarta heldur sjálfs-sálgreining og sjálfskrufning höfundarins áfram, miskunnarlaus við sjálfa sig kroppar hún hugrökk ofan af því sem yfirleitt er reynt að breiða yfir í hefðbundnum ævisögum, sínum viðkvæmu blettum.

Nú tekst hún á við ástina - þótt auðvitað fléttist þetta allt saman, fræðin, skáldskapurinn og ástin. Og sögumaðurinn, sem ekki fer á milli mála að er höfundurinn sjálfur, lætur sér ekki nægja að fá „opinbera gráðu í almennu heilbrigði“ (79) eftir að hafa fléttað saman meðferðum á heilsuhælinu og hreinsandi upprifjun á sársaukafullum samböndum fortíðarinnar. Hún velur hiklaust að ganga lengra, að fara í „næsta hring“ ferlisins og hefst þá meðferð með jurtaseiðum, draumvinnslu, lyktgreiningu  og svo auðvitað alvöru, gamaldags sálgreiningu.

Hluti af þessu lengra lækningaferli er ferðalag suður á bóginn þar sem höfuðið er sett í hreinsun, gerð ofsahreinsun í minjasafninu, til að undirbúa eimingu hjartans. Þessi hluti bókarinnar minnir helst á draumferðalag þar sem sögumanninum vitrast meðal annars sú sýn að hún er enn rammvillt í heimi fræðanna: „Ég verð að gera villuna að verkefni mínu því hraðbrautin er mér ekki fær,“ (154) ályktar hún. Hennar hlutskipti er ekki að fara troðnar slóðir heldur að verða nokkurs konar kvenboðberi nýrrar hugsunar.

Inn í lækningaferlið fléttast saga og heimspeki ýmissa lækningaaðferða og meðferða. Öllu ægir saman, allt frá sálgreiningu til árulesturs og ilmlækninga. Sögumaðurinn boðar byltingu læknavísinda „þegar tengsl ólíkra lífkerfa koma í ljós með auknum skilningi“ og „nýja myndin af manninum teiknast upp úr öllum áttum samhliða.“ (14) Núna er heilsan eins og „mús að fela sig innan í stóru kerfi“ en sögumaðurinn er bjartsýnn „yfir endurfæðingu mannsins og vísindanna á 21. öldinni [...] Ljósmæður af öllum kynjum munu annast endurfæðinguna“, segir hún. (171) Gullöld lækninga sé að hefjast í heiminum. (200)

Við lesturinn á Heim til míns hjarta er gott að nota bæði heilahvelin. Sögumaðurinn gerist stundum moldvarpa, grefur sig niður í morkin fræði langt frá sólarljósinu og það er auðvelt að smitast af moldvörpuáráttunni við lestur bókarinnar, freistast til að leita að undirliggjandi flokkunarkerfi, grafa dýpra, leita að kjarnanum, finna mynstur, flokka, raða, safna. Því þetta er bók sem hægt er að týnast í og gaman að gefa sér tíma til að melta. Í henni eru ótal þræðir sem hægt er að taka upp og fylgja. Þarna eru til dæmis konur sem búa yfir græðandi þekkingu sem vegur á móti dómhörðu „karlpungaþvaðri“. En pungar búa þó yfir dásamlegum leyndarmálum séu þeir krufðir og þarna eru líka konur sem brenna út svo aðeins verða eftir spor í snjónum, konur sem verða bitrar og kenna öðrum „um mein sín og ónýtta möguleika“ (167)

Í augum karla er sögumaðurinn lítil stelpa, lítil kerling, músarrindill og lítill hrappur en upp úr stendur hið algjöra óttaleysi hennar við að kryfja sjálfa sig og aðra til mergjar, að þefa uppi kjarna ilmsins, hvort sem hann reynist vera prumpulykt eða rósailmur. Enda staðhæfir hún að gervilykt blekki okkur aðeins og sefi um stund. Lykt „hreyfir ekki raunverulega við neinu nema hún sé lifandi, numin af lífinu á hátæknilegan hátt og í góðri trú.“ (89) Það sama á væntanlega við um skáldskapinn ef hann á að hreyfa við innsta kjarna okkar.

Sögumaður segir að ekkert sé „eins læknandi og falleg orð annarra sem maður heyrir“ (204) og í takt við heildrænan boðskapinn er bók Oddnýjar falleg að innan sem utan. Það eina sem ég saknaði voru fleiri myndir á borð við teikninguna fremst í bókinni, því myndir bera í sér lækningakraft engu síður en orð.

Oddný Eir hefur opnað kryppu sína, hreinsað út úr leynihólfum hugans, eimað hjarta sitt og fært okkur afraksturinn af örlæti þess sem gefur jafnvel stundum meira en hann ræður við. (71) Hún gerir hjarta sitt að „prent- og bókbandsstofu, skjalasafni og sjúkrahúsi“, (143) skrifar með „kyn- og hjartaorkunni“. (202) Í upphafi erum við frædd um nauðsyn þess að núllstilla sig reglulega með þessum orðum: „Núllpunkturinn er lindin sem við böðum okkur í til að hreinsa líkama okkar og sál af stöðnun og dauða, svo lífskrafturinn megi endurnýja sig og flæða óhindrað áfram.“ (16) Oddný Eir núllstillir sig með skáldskapnum en sem betur fer er núllpunkturinn á hreyfingu og hringferlin eru „ekki eilíf endurtekning á því sama heldur forvitinn spírall“. (199) Hún á því enn eftir ókannaðar lendur, innra sem ytra. Gjafmildir höfundar eiga sannarlega þakkláta lesendur en mikill vill ætíð meira. Hjartað og hugurinn hafa kannski verið opnuð upp á gátt, en hvað með merginn í beinunum. Er hann ekki enn óhreifður?