Apar eru merkileg kvikindi. Mismerkileg, eins og gefur að skilja. Sumir þeirra eru svo sláandi líkir okkur mönnunum í hátterni og jafnvel útliti að við komumst ekki hjá því að spegla okkur í þeim og heimfæra hegðun þessara loðnu frænda okkar upp á okkur sjálf. Þetta þykir mörgum fyndið. Það er til dæmis nóg að api setji upp gleraugu til að við mannfólkið skellum upp úr. Þetta á einkum við um þá apa sem teljast til prímata - eða mann-apa eins og við köllum þá. Það segir nú meira en mörg orð um viðhorf okkar til apanna.

Sjimpansar eru sú tegund mannapa sem einna mest hafa verið rannsakaðir. Enda eru þeir einna líkastir okkur mönnunum. Þeir tjá sig, þeir nota verkfæri, sýna ríkar og heitar tilfinningar og geta leikið hinar og þessar kúnstir sem okkur mönnunum þykja óskaplega skemmtilegar. Reglulega berast okkur svo fréttir af nýjum rannsóknum á öpum - fréttir sem oftar en ekki stytta hið líffræðilega og jafnvel vitsmunalega bil sem er á milli okkar frændanna. Brúa það jafnvel í sumum tilfellum.

Ein nýjasta fréttin af aparannsóknum segir frá því að sjimpansar kunni afar vel að meta fallega tónlist. Miklu frekar en ómstríða og illa fram borna tónlist. Það er að segja tónlist sem við mennirnir erum sammála um að sé falleg. Það bendir semsagt allt til þess að tónlistaráhugi eða smekkur sé ekki eitthvað sem maðurinn hefur þróað með sér, í krafti vitsmunalegra yfirburða, eins og hingaðtil hefur verið talið. Nei, eiginleiki mannsins til að njóta fagurra tóna er arfur frá öllu loðnari forfeðrum hans. Nefnilega öpum.

Japanskir vísindamenn, við Hakozaki-háskólann, fengu tækifæri til að rannsaka hina barnungu sjimpansapynju Sakura. Móðir Sakuru hafði yfirgefið hana og því þurftu starfsmenn dýragarðsins, þar sem hún fæddist, að taka hana að sér. Sakura hafði þangað til haft lítil afskipti af mönnum og hafði ekki fengið nokkurt tónlistaruppeldi. Hún hafði einfaldlega aldrei heyrt tónlist - hvorki góða né slæma, þegar vísindamennirnir við Hakozaki háskólann tóku hana að sér.

Vísindamennirnir japönsku gerðu semsagt eftirfarandi tilraun:
Sakura var lögð í rúm og hátölurum raðað í kringum hana. Um hægri hönd hennar var bundinn dálítill spotti, sem hún gat togað í eftir þörfum. Úr hátölurunum ómaði svo tónlistarbútar, sem vöruðu frá 38 sekúndum til 63 sekúndna. Sakura gat látið endurtaka tónlistina með því að kippa í fyrrnefndan spotta.

Tilraunin var gerð einu sinni í viku, í sex vikur, og þá í tuttugu mínútur í senn. Í stuttu máli þá var leikin ægifögur og ómþýð tónlist fyrir Sakuru. Hinsvegar var líka leikin fyrir hana ómstríð og ergjandi tónleysa.

Niðurstaðan: Litla apynjan hún Sakura kippti miklum mun oftar í spottann eftir að hin ómþýðari og tónhreinni hljómlist var leikin heldur en þegar ómstríði ófögnuðurin hljómaði. Þannig að þá vitum við það: Apar kunna að meta fagra tóna - maðurinn er ekki einn um það - þvert á hugmyndir okkar mannanna hingaðtil um hið gagnstæða. Og sjimpansar þola illa ómstrítt og pirrandi glamur og gaul - rétt eins og við hinir aparnir.

 

-GP